Łódź – miasto wojewódzkie w
środkowej Polsce, położone na Wysoczyźnie
Łódzkiej, na dziale
wodnym I rzędu Wisły i Odry. Przejściowa siedziba władz państwowych w
1945. Siedziba władz województwa łódzkiego.
Według ostatniego corocznego zewstawienia GUS-u m.in. wszystkich
miast Polski,[1] Łódź jest drugim miastem w
kraju pod względem liczby
ludności (760 251 osób) i czwartym pod względem powierzchni (293 km²).[1] Liczba ludności Łodzi
wykazuje tendencję spadkową (w II kwartale 2007 mieszkało tu 758 343 osób
[2]), jak
ogólnie miasta Polski nieprzerwanie od 2002,
jednak Łódź traci więcej ludzi od innych miast: w 2006 w Łodzi odnotowano spadek liczby ludności o 7 377
osób (57 862 osób we wszystkich miastach; 11 347 osób w województwie
łódzkim).[1] Dane nie wykazują jeszcze
większego rzeczywistego wyludnienia na skutek wyjazdów zarobkowych poza granice
kraju; jak gdzie indziej w Polsce, osoby faktycznie nie mieszkające w Łodzi
nadal figurują w spisie.
Ważny ośrodek akademicki (6 uczelni
państwowych oraz 17 prywatnych), a także kulturalny. Sześć kilometrów od
centrum Łodzi znajduje się Międzynarodowy
Port Lotniczy Łódź im. Władysława Reymonta.
Pochodzenie nazwy miasta (a przedtem wsi) nie jest wyjaśnione. Poprzednie
hipotezy, że miała się ona wywodzić od nazwiska rodowego Łodzic, od "łozy" (wierzby), od nazwy rzeki "Łódka", od
"łódki"
(środka komunikacji) czy wreszcie od imienia Włodzisław w świetle nowych
badań okazały się nieprawdziwe
- XI-XIII wiek - powstanie najstarszych wsi na obszarze
obecnego miasta Łodzi, m.in. osady służebnej Łagiewniki,
wsi Radogoszcz i wsi parafialnej Mileszki. Wieś Łodzia powstaje przy
komorze celnej w miejscu, gdzie handlowy szlak piotrkowsko-łęczycki przecina
rzeczkę, później nazwaną Łódką.
- 1242 - Pierwsza wzmianka źródłowa o wsi
Radogoszcz (obecnie część Łodzi).
- 1332 - Pierwsze zachowane wzmianki o wsi
Łodzi; 6 września książę
na Łęczycy i Dobrzyniu Władysław (bratanek króla
Władysława Łokietka) nadaje
immunitet dobrom biskupów kujawskich z
siedzibą we Włocławku, a
wśród nich Łodzi. Pozwolenie przeniesienia tych wsi na prawo niemieckie
lub polskie.
- 1387 - Przeniesienie wsi Łodzi i Widzewa przez biskupa włocławskiego Jana Kropidło na prawo
niemieckie (średzkie) i ustanowienie sołectwa; sołtysem zostaje Jan Piotrowic
- 1414 - Wydanie (15 maja) przez kapitułę włocławską (właściciela Łodzi) przywileju
lokacyjnego, uznającego mieszkańców wsi za mieszczan (postanowienie miało moc
obowiązującą w zakresie spraw gospodarczych i prawno-społecznych, określających
uposażenie, uprawnienia, powinności i posługi mieszkańców); jednocześnie
zwrócenie się przez kapitułę do króla z prośbą o przywilej monarszy i uznanie
Łodzi za miasto pod względem prawno-ustrojowym
- 1423 - Nadanie Łodzi (29 lipca) praw miejskich przez króla Władysława Jagiełło w
Przedborzu nad Pilicą, a tym samym przywilejów handlowych
(prawo odbywania targów we środy i dwóch jarmarków rocznie)
- 1496 - Potwierdzenie przez króla Jana Olbrachta
przywilejów królewskich dla Łodzi na odbywanie jarmarków i targów
- 1534 - Pierwszy spis ludności wykazuje
ponad 70 rodzin mieszczańskich, ok. 30 domów, 6 karczem
oraz 6 rzemieślników
- 1535 - Najstarsza znana pieczęć miejska na dokumencie
- 1585 - Zawarcie przez władze miejskie
umowy z Maciejem Doczekałowiczem w sprawie budowy drewnianego ratusza
- 1676 - Powstanie drewnianej kapliczki pw. Św.
Antoniego w Łagiewnikach - obecnie
najstarszy zachowany budynek Łodzi
- 1768 - Oddanie - na Górkach Plebańskich
(dziś Plac Kościelny) - drewnianego kościoła parafialnego pw.
Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, wzniesionego w latach 1765-1768 z fundacji biskupa Antoniego Ostrowskiego
(przeniesiony w 1891 r. na ul. Ogrodową - istniejący do dziś pw. św. Józefa)
- 1793
- Łódź liczy 250 mieszkańców
- Po drugim
rozbiorze Polski przyłączenie Łodzi do Prus
- 1798 - Sekularyzacja dóbr biskupstwa włocławskiego przez
władze pruskie, a tym samym przejęcie majętności kościelnych (w tym Łodzi) przez
państwo
- 1806 - Utworzenie (w czerwcu) łódzkiej gminy żydowskiej;
wcześniej łódzcy żydzi należeli do
gminy lutomierskiej; wystarczyło zalewie sto lat, by z 50 osób społeczność
łódzkich żydów urosła do drugiej w Europie i liczyła blisko ćwierć miliona ludzi
- 1807 - Przyłączenie Łodzi do Księstwa
Warszawskiego utworzonego z ziem drugiego, trzeciego i części pierwszego
zaboru pruskiego
- 1808 - Powstanie na Starym Mieście
pierwszej szkoły elementarnej
(drugą założono w 1829 r. w osadzie fabrycznej Łódka)
- 1815 - Przyłączenie Łodzi do Królestwa
Polskiego w zaborze rosyjskim
- 1820
- Łódź liczy 767 mieszkańców
- Wskutek wydanych dekretów rządowych
przez Sejm Królestwa Polskiego (z inicjatywy Stanisława
Staszica, reprezentującego rząd Królestwa Polskiego i Rajmunda
Rembielińskiego, przedstawiciela władz województwa mazowieckiego) -
zaliczenie Łodzi w poczet miast fabrycznych, jako ośrodek przemysłu odzieżowego
- 1821-1823 - Wytyczenie osady sukienniczej - "Nowe
Miasto" (na południe od Starego Miasta) z ośmiobocznym rynkiem w centrum
(obecny Plac Wolności); wydarzenie to uważa się za początek "Łodzi
przemysłowej"
- 1823
- Sprowadzenie do Łodzi przez rząd Królestwa Polskiego pierwszych tkaczy z
Grünbergu (Zielona
Góra)
- Przemianowanie starego traktu piotrkowskiego (prowadzącego z Piotrkowa w kierunku Zgierza) na ulicę Piotrkowską; pierwsze tabliczki zostają
zawieszone przez burmistrza Starego Miasta - Czarnkowskiego - na terenie
dzisiejszej ul. Nowomiejskiej
- 1824
- Wytyczenie osady tkackiej "Łódka" na południe od Nowego
Miasta, wzdłuż ul. Piotrkowskiej
- Zamieszkanie pierwszych osadników przy Piotrkowskiej; na północnym odcinku
ulicy (tj. od Rynku Nowego Miasta do ul. Cegielnianej) - sukiennicy
przybyli z Dolnego
Śląska i z Wielkiego Księstwa
Poznańskiego, zaś na południowym (od ul. Dzielnej do Górnego Rynku) - tkacze
lnu i bawełny, pochodzący z Dolnego Śląska, Czech, Prus i Saksonii
- Rozpoczęcie budowy (przez administrację rządową) zakładu płócienniczego -
najstarszego, zachowanego do dzisiaj, obiektu przemysłowego Łodzi - przy ulicy
św. Emilii (obecnie ul. ks. W. Tymienieckiego), obejmującego
bielnik, krochmalnię, suszarnię, folusz i magiel; w 1826 r. oddany do użytku, w
1828 r. stał się własnością pochodzącego z Kowar na Dolnym Śląsku Tytusa Kopischa; po
gruntownej renowacji jeden z najlepiej zachowanych obiektów przemysłowych tego
okresu w Polsce (znany jako Bielnik Kopischa)
- Powstanie Towarzystwa Strzeleckiego, zwanego "Bractwem
Kurkowym"
- 1825
- Powiększenie terenu miasta o tzw. osadę prządków
- Zawarcie umowy z proboszczem
łódzkim F. Zengtellerem, na mocy której posiadłość Księży Młyn przeszła w wieczystą
dzierżawę przybyłego z Saksonii Kristiana
Fryderyka Wendischa
- Wzniesienie drewnianego budynku tkalni ręcznej na Księżym Młynie
- Wydanie przez Namiestnika Królestwa Polskiego edyktu, wyznaczającego ludności żydowskiej specjalny
rewir na Starym Mieście (zniesiony w 1862 r.)
- 1827
- Powstanie pierwszego murowanego ratusza w Rynku Nowego Miasta (obecnie pl. Wolności 1, Archiwum
Państwowe), według projektu Bonifacego Witkowskiego; najcenniejszy i
najstarszy w Łodzi zabytek architektury klasycystycznej
- Uruchomienie pierwszej przędzalni bawełny, wybudowanej przez
K. F. Wendischa; zmechanizowane urządzenia przędzalnicze posiadały napęd wodny
- 1828
- Przybycie w styczniu do Łodzi "fabrykanta bawełnianych wyrobów mody" Ludwika Geyera z Saksonii oraz w lutym fabrykanta z
Kowar Tytusa Kopischa
- Poświęcenie - na Rynku Nowego Miasta (dziś Plac Wolności) - klasycystycznego
kościoła luterańskiego Świętej Trójcy, wybudowanego według projektu Bonifacego
Witkowskiego w latach 1826-1828 (zastąpiony w 1891 r. przez kościół
neorenesansowy)
- Założenie osady przemysłowej "Ślązaki" ("Szlezyng")
- 1829 - Otwarcie pierwszej apteki w Rynku Nowego Miasta
- 1830
- Łódź liczy 4.343 mieszkańców
- Ostatni rok autonomii
Królestwa Polskiego, dzięki której i przychylności jej władz powstał w Łodzi
przemysł włókienniczy. Niektórzy historycy twierdzą, że gdyby autonomia
Królestwa trwała dłużej, Łódź byłaby rozbudowywana bardziej planowo w kolejnych
latach
- 1834 - Umieszczenie zegara na
wieży ratusza (dar fabrykanta Schlössera z
Ozorkowa)
- 1835 - Rozpoczęcie oświetlania ulic
latarniami oliwnymi
- 1836 - Utworzenie pierwszego stanowiska
lekarza miejskiego
- 1837 - Oddanie monumentalnej "Białej
Fabryki" Ludwika
Geyera przy ul. Piotrkowskiej 282 (dzisiaj w jej murach znajduje się Centralne
Muzeum Włókiennictwa); w latach 40. XIX wieku była to największa w Królestwie fabryka
bawełniana
- 1838 - Pierwsze jatki
rzeźniczo-piekarskie murowane w Rynku Nowego Miasta
- 1839
- Zainstalowanie w fabryce L. Geyera pierwszej w polskim przemyśle bawełnianym
maszyny parowej o mocy
60 KM
- Otwarcie pierwszej prywatnej szkoły elementarnej przy ul. Piotrkowskiej
przez Mikołaja
Olszewskiego
- 1840
- Zatwierdzenie przez Komisję Rządową Spraw Wewnętrznych projektu włączenia do
Łodzi terenów leśnictw Łaznów i Pabianice
- Wytyczenie "Nowej Dzielnicy", ulokowanej na wschód od Nowego
Miasta i Łódki, której najważniejszą arterią jest ul. Główna
(obecnie al. Piłsudskiego); założenie na jej osi dużego centralnego placu,
nazywanego ze względu na sąsiedztwo terenów podmokłych Wodnym Rynkiem
(obecnie pl. Zwycięstwa)
- Utworzenie w Nowej Dzielnicy pierwszego w Łodzi parku publicznego (o
powierzchni ok. 2 ha), który dzięki
właściwościom terenu otrzymuje nazwę Źródliska
(obecnie na jego terenie znajduje się m.in. Palmiarnia oraz kolekcja 45 sztuk
ok. 250-letnich dębów szypułkowych, stanowiąca
najcenniejszy zabytek przyrody na obszarze Łodzi)
- Narodziny komunikacji miejskiej - pojawienie się na ulicach pierwszych
dorożek konnych
- 1841
- Łódź staje się stolicą okręgu i otrzymuje prawa przysługujące miastom gubernialnym
- Utworzenie urzędu prezydenta miasta - jako pierwszy sprawuje tę funkcję (od
23 czerwca) Karol Tangermann (do
1844 r.)
- Pierwsza publiczna studnia w Rynku Nowego Miasta
- 1842 - Zawarcie (13 czerwca) z władzami
miasta kontraktu na założenie fabryki wyrobów włókienniczych przez Traugotta Grohmanna
- 1843 - Łódź liczy 15.764 mieszkańców
- 1844 - Prezydentem Łodzi zostaje Franciszek
Traeger; funkcję pełni do 1862 r.
- 1845
- Otwarcie pierwszego szpitala
miejskiego w Rynku Fabrycznym (obecnie budynek Seminarium Duchownego)
- Otwarcie pierwszej szkoły średniej (Powiatowa Szkoła Realna tzw.
niemiecko-rosyjska); w 1856 r. przeniesiona do budynku przy Rynku Nowego Miasta,
specjalnie wzniesionego dla potrzeb szkoły (obecnie gmach Muzeum
Archeologicznego i Etnograficznego)
- 1846 - Powstanie z inicjatywy L. Geyera
i A. Siebera Łódzkiego Męskiego Stowarzyszenia Śpiewaczego ("Lodzer
Männer-Gesang-Verein")
- 1848 - Założenie przy ul. Nowomiejskiej
pierwszej stałej księgarni
przez Jankiela
Gutsztadta (rok później przeniesiona na Piotrkowską 75)
- 1900 - Łódź liczy 92.286 mieszkańców
stałych (283.206 ogółem stałych i niestałych)
- 1901
- Otwarcie przez Fryderyka Sellina
(28 września) Teatru Wielkiego na 1250 miejsc
przy ul. Legionów 14 (spłonął w 1920 r.)
- Rozpoczęcie budowy największego
kościoła katolickiego w Łodzi (pw. św. Stanisława Kostki), który w 1920 r. zostanie podniesiony do godności
katedry, zaś w 1992 r. uznany archikatedrą
- Uruchomienie pierwszych podmiejskich linii tramwajowych (do Zgierza i Pabianic)
- 1902
- Pierwsza na terenie zaboru rosyjskiego międzymiastowa linia telefoniczna łącząca Łódź z Warszawą
- Poprowadzenie linii kolejowej z Warszawy do Kalisza przez Łódź
- Otwarcie (17
września) w Kochanówce
(obecnie ul. Aleksandrowska 159), z inicjatywy dr. med. Karola Jonschera Szpitala dla
Psychicznie i Nerwowo Chorych "Kochanówka"; od 1953 r. Szpital im dr J. Babińskiego, od 1973 r. Zespół Psychiatrycznej Opieki Zdrowotnej, od 1984 r. Specjalistyczny Psychiatryczny Zespół
Opieki Zdrowotnej; nazwa "Kochanówka" pochodzi od nazwiska Kochański -
właściciela posiadłości, na której szpital wybudowano
- 1903
- Powstanie dworca Łódź
Kaliska
- Przeniesienie poczty do specjalnie
wybudowanego po raz pierwszy dla jej potrzeb budynku przy ul. Przejazd 38
(obecnie ul. J. Tuwima), u zbiegu z ul. Widzewską (obecnie J. Kilińskiego)
- Oddanie - przy ul. Wólczańskiej 31/33 - secesyjnej willi dla fabrykanta Leopolda
Kindermanna, wybudowanej w latach 1902-1903 według projektu Gustawa
Landau-Gutentegera, zachowanej do dziś, jako wzorcowy przykład obiektu
secesyjnego (obecnie siedziba Miejskiej Galerii Sztuki "Pod Jabłoniami")
- 1904 - Oddanie - przy ul. Wólczańskiej -
synagogi "Litwaków",
wybudowanej w latach 1899-1904, według projektu Gustawa
Landau-Gutentegera; zniszczona w listopadzie 1939
r. przez Niemców
- 1905
- Łódź liczy 117.341 mieszkańców stałych (343.944 ogółem stałych i niestałych)
- Pierwsze w imperium carskim powstanie zbrojne robotników (22-24 czerwca)
- Oddanie - na Zarzewie - neoromańskiego kościoła
katolickiego pw. św. Anny, wybudowanego w latach 1904-1905 według projektu
Pawła Rübensahma (przy współudziale Henryka Femenbacha)
- 1905-1907 - Główny ośrodek ruchu rewolucyjnego
- 1906 - Oddanie - przy ul.
Franciszkańskiej - Parafia św. Franciszka z Asyżu w Łodzi mariawickiego
kościoła pw. św. Franciszka z Asyżu, wybudowanego według projektu Franciszka
Chełmińskiego
- 1907
- Początki powszechnej sieci elektrycznej w mieście (głównie w przemyśle)
- Otwarcie (17 stycznia)
przez Mani Hendlisza
(pradziadek Jana
Jakuba Kolskiego) kina Theatre Optic Parisien przy ul. Piotrkowskiej
15
- 1908
- Początki elektrycznego oświetlenia ulic miasta; pierwsze cztery latarnie na
Nowym Rynku
- Utworzenie Łódzkiego
Klubu Sportowego
- 1909
- Powołanie oddziału PTK
- Rozpoczęcie budowy świątyni
luterańskiej pw. św. Mateusza - przy ul. Piotrkowskiej
- 1910
- Uruchomienie dwóch nowych podmiejskich linii tramwajowych do Aleksandrowa i Konstantynowa
- Utworzenie (5 listopada)
Towarzystwa Miłośników Rozwoju Fizycznego w Widzewie, którego
kontynuatorem (od 24
stycznia 1922) jest Robotnicze
Towarzystwo Sportowe Widzew Łódź (obecnie
Stowarzyszenie Widzew Łódź)
- 1911 - Debiutanckie teksty Juliana Tuwima w "Gazecie
Łódzkiej"
- 1912 - Oddanie - przy ul. Piotrkowskiej
- neogotyckiego kościoła katolickiego pw. św. Stanisława Kostki (który w 1920 r. zostanie podniesiony do godności
katedry, zaś w 1992 r. uznany archikatedrą), wzniesionego
według projektu spółki "Wende Zarske" (z pewnymi korektami Józefa Dziekońskiego
i Sławomira Odrzywolskiego), w latach 1901-1912
- 1914
- Łódź liczy 213.564 mieszkańców stałych (477.862 ogółem stałych i niestałych)
- Bitwa
pod Łodzią (na przełomie listopada i grudnia) pomiędzy armią niemiecką i
rosyjską - jedna z większych bitew I wojny światowej na froncie wschodnim
- 1914-1918 - Okupacja niemiecka; dewastacja fabryk przez
wojska niemieckie
- 1915
- Powiększenie przez Niemców obszaru miasta o Bałuty, Widzew, Radogoszcz, Zabieniec,
Zarzew, Dąbrowę, Chojny,
Rokicie
- Premierowy Koncert Łódzkiej Orkiestry Symfonicznej (17 lutego) w Grosses Theater przy ul.
Konstantynowskiej (dziś Legionów), której założycielem i pierwszym dyrygentem
był Tadeusz
Mazurkiewicz; to druga po Filharmonii Narodowej najstarsza stała orkiestra w
Polsce
- 1918 - Rozbrajanie Niemców (11 listopada); odzyskanie
niepodległości po 125 latach niewoli
- 1919
- Utworzenie (w sierpniu) województwa łódzkiego
- Wprowadzenie - jako pierwsze miasto w Polsce - powszechnego, bezpłatnego
obowiązku nauczania w zakresie szkoły powszechnej
- Pierwszym Prezydentem Łodzi w II RP (od 27 marca) zostaje Aleksy Rżewski; funkcję pełni do lipca 1923 r.
- 1920
- Masowy udział łodzian w obronie stolicy przed bolszewikami
- Utworzenie Diecezji Łódzkiej (w 1992 roku otrzyma
ona status Archidiecezji)
- Wkopanie kamienia węgielnego pod budowę pierwszej w Łodzi szkoły powszechnej
przy ul. Kopcińskiego
- 1921 - Fuzja zakładów Scheiblera z zakładem
włókienniczym L.
Grohmana; dzięki temu powstanie największego przedsiębiorstwa przemysłu
włókienniczego w Polsce
- 1922 - Otwarcie pierwszej dziecięcej
placówki biblioteki publicznej
- 1923
- Prezydentem Łodzi zostaje (w lipcu) Marian Cynarski; funkcję pełni do kwietnia 1927 r.
- Uruchomienie nowej podmiejskiej linii tramwajowej do Ozorkowa
- 1925
- Powstanie (13
września) lotniska pasażerskiego
Łódź-Lublinek
- Uruchomienie połączenia kolejowego z Kutnem i Płockiem
- Rozpoczęcie budowy wodociągów i miejskiej kanalizacji wg projektu W.
Lindleya z 1909 roku, którą nadzoruje
inżynier Stefan
Skrzywan; od 1925 do 1939 r. powstaje 71 km sieci wodociągowej i ponad 105 km kanałów, do których
przyłączono 2.709 nieruchomości
- 1926 - Utworzenie miejskiego Archiwum
Akt Dawnych (obecnie Archiwum Państwowe w Łodzi)
- 1927
- Po śmierci Mariana
Cynarskiego obowiązki prezydenta Łodzi od kwietnia do listopada pełni
wiceprezydent Wacław
Maksymilian Józef Wojewódzki (był też komisarzem rządowym miasta od lipca 1933 do lipca 1935)
- Prezydentem Łodzi (od listopada) zostaje Bronisław Ziemięcki; funkcję
pełni do lipca 1933 r.
- Powstanie pierwszego pełnometrażowego filmu o Łodzi pt. "Łódź, miasto pracy"
- Uruchomienie nowej podmiejskiej linii tramwajowej do Tuszyna
- 1928
- Powstanie oddziału Wolnej Wszechnicy Polskiej (pierwszej wyższej uczelni w
Łodzi), dającej początek Uniwersytetowi Łódzkiemu
- Oddanie - przy ul. Piotrkowskiej - neoromańskiego kościoła
luterańskiego pw. św. Mateusza, wybudowanego w latach 1909-1928, według
projektu Johannesa Wende (przy współudziale Franza Schwechtena)
- 1929
- Uruchomienie pierwszej w Polsce automatycznej centrali telefonicznej PAST
- Powołanie do życia Łódzkiego Klubu Lotniczego, który z czasem przekształci
się w Aeroklub Łódzki
- Uruchomienie nowej podmiejskiej linii tramwajowej do Lutomierska
- 1930
- Uruchomienie łódzkiej stacji radiowej; pierwsza siedziba, obok której
stanęły dwa maszty o wysokości 30 m, mieści się przy ul. Inżynierskiej
- Postawienie na Rynku Nowego Miasta (Plac
Wolności) pomnika naczelnika Insurekcji z 1794 r. - Tadeusza
Kościuszki (zniszczony przez Niemców, odbudowany w 1960 r.)
- 1931
- Powstanie Miejskiego Muzeum Historii
i Sztuki im. Bartoszewiczów oraz Muzeum Przyrodniczo-Pedagogicznego i Muzeum Etnograficznego
- Oddanie nowego odcinka linii kolejowej na trasie Łódź Widzew - Zgierz
- 1933 - Komisarzem rządowym miasta (od
lipca) zostaje Wacław
Maksymilian Józef Wojewódzki; funkcję pełni do lipca 1935 r.
- 1935 - Tymczasowym Prezydentem Łodzi (od
lipca) zostaje Wacław Głazek; funkcję pełni do czerwca
1936 r.
- 1936
- Tymczasowym Prezydentem Łodzi (od czerwca) zostaje Mikołaj
Godlewski; funkcję pełni do marca 1939
r.
- Zatwierdzenie (5 czerwca)
funkcjonującego do dziś herbu miasta Łodzi (na podstawie godła z pieczęci
używanego w latach 1577-1817)
- Oddanie - na Widzewie (przy ul. Niciarnianej) - kościoła katolickiego pw.
św. Kazimierza, wybudowanego w latach 1925-1936 według projektu Józefa Kabana
- 1938
- Oddanie gmachu publicznego Miejskiej Biblioteki Publicznej im. J. Piłsudskiego (obecnie
jako WiMBP im. J. Piłsudskiego)
- Oddanie - przy ul. Łąkowej - kościoła katolickiego pw. Matki Boskiej
Zwycięskiej, wybudowanego w latach 1926-1938 według projektu Józefa Kabana
(jako wotum łodzian za zwycięstwo w wojnie polsko-bolszewickiej)
- 1939
- Ostatnim Prezydentem międzywojennej Łodzi (od 3 marca) zostaje Jan Kwapiński; funkcję pełni do 4 września 1939 r.
- W przededniu wybuchu II wojny światowej miasto zamieszkuje
około 672 tys. osób wśród których jest 34,4% ludności żydowskiej (231 tys. osób) oraz 86 tys. Niemców
- Zacięte walki Armii "Łódź" (1-6 września) w rejonie Łodzi (utworzono ją 23 marca; liczyła ok. 80 tys.
żołnierzy)
- 1939
- Wkroczenie wojsk niemieckich do Łodzi (9 września) i początek okupacji. Przez półtora miesiąca
Łódź pełni funkcję czasowego ośrodka niemieckiej administracji wojennej zajętymi
terenami polskimi (m.in. druk rozporządzeń, gazet, itp.)
- Utworzenie i ustalenie granic Generalnego Gubernatorstwa (26 października)
oraz włączenie (na skutek protestów łódzkich Niemców) Łodzi (niem.
Lodsch) do III Rzeszy,
w obrębie tzw. "Kraju Warty"
(Wartheland).
- Spalenie wszystkich większych łódzkich synagog, za wyjątkiem synagogi Wilker Shul, którą
spalono w połowie 1940 roku.
- Stworzenie i zatwierdzenie przez Fredericha Übelhöra (10 grudnia) projektu budowy zamkniętej, ściśle
izolowanej, dzielnicy żydowskiej
- 1940
- Utworzenie przez okupantów (mocą zarządzenia prezydenta policji w Łodzi -
Johanna Schäfera - z dn. 8 lutego
1940 r.) getta dla Żydów - jako
pierwszego na ziemiach polskich włączonych do Rzeszy; w Ghetto
Litzmannstadt obejmującym obszar 4 km kw. Bałut i Starego
Miasta przebywało w zamknięciu łącznie ok. 200 tys. osób
- Wymordowanie przez Niemców w ramach tzw. T4 Aktion ("eutanazji osób niepełnowartościowych") ok. 540
chorych i upośledzonych psychicznie osób w szpitalu
psychiatrycznym w Kochanówce, w ruchomych komorach gazowych na samochodzie (marzec 1940 r.)
- Rozkazem Adolfa
Hitlera z 11 kwietnia
nadano miastu nazwę - Litzmannstadt (na cześć pruskiego gen. Karla Litzmanna -
walczącego w czasie I wojny światowej w okolicy pobliskich Brzezin i późniejszego zwolennika
Hitlera). W uroczystości nadania nowej nazwy uczestniczył gauleiter Kraju Warty Arthur Greiser. Ulicę Piotrkowską
nazwano Adolf Hitler Strasse, a al.
Kościuszki - Hermann Göring Strasse. Wprowadzono też
nowy herb miasta -
podwójną swastykę na niebieskim tle.
- 1942
- Odjazd (18 stycznia) ze
stacji
Radegast pierwszego transportu Żydów z getta do obozu zagłady w Kulmhof. W ciągu czterech miesięcy, do 15 maja 1942 roku, z getta zostali wysłani na śmierć wszyscy
pobierający zasiłki, więźniowie i handlarze, a zaraz po nich Żydzi
zachodnioeuropejscy
- Odjazd ze stacji Radegast licznych transportów z żydowskimi starcami i
dziećmi do obozu zagłady w Kulmhof
(wrzesień 1942 r.). Tzw. "wielka szpera" przekształciła dzielnicę żydowską w
wielki obóz niewolniczej pracy dla hitlerowskiego państwa
- Utworzenie (w listopadzie) obozu dla młodocianych przy ul. Przemysłowej oraz
jego filii w Dzierżąznej k/Zgierza
- 1944 - Likwidacja getta w Łodzi -
ostatni transport odjeżdża 29
sierpnia 1944 r. do obozu zagłady w Auschwitz; getto przeżyło ok. 900 osób
- 1945
- Podpalenie (w nocy z 17
na 18 stycznia) przez
uciekających z Łodzi okupantów obozu - więzienia w dawnej fabryce Samuela Abbego
na Radogoszczu; zginęło ok. 2 tys. więźniów
- Zakończenie (19
stycznia) okupacji niemieckiej; wskutek
terroru zginęło w tym czasie ok. 370 tys. mieszkańców (46%), natomiast straty
infrastruktury miejskiej były stosunkowo nieduże (podczas całej wojny na Łódź
spadły zaledwie dwie bomby).
- 1945
- Zajęcie miasta (19
stycznia) przez armię
radziecką
- Utworzenie Politechniki Łódzkiej, Uniwersytetu Łódzkiego, dwóch
szkół artystycznych (obecnie Akademia
Muzyczna i Akademia
Sztuk Pięknych)
- Utworzenie jedynego w Polsce Instytutu Włókiennictwa
- 1945-1948 - Pełnienie przez miasto funkcji zastępczej stolicy
państwa (budynki rządowe mieściły się przy obecnej ul. Legionów, róg ul.
Gdańskiej)
- 1948
- Powstanie Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej (obecnie PWSFTViT
im. Leona Schillera)
- Udostępnienie (4 czerwca)
Łódzkiej Orkiestrze Symfonicznej świeżo odrestaurowanego gmachu przy ul.
Narutowicza 20
- 1949 - Powstanie Teatru Nowego założonego przez grupę aktorów pod
kierownictwem K. Dejmka
- 1950
- Utworzenie Akademii Medycznej (obecnie Uniwersytet Medyczny)
- Pojawienie się na ulicach pierwszych sygnalizatorów świetlnych
- 1951 - Łódź liczy 646 tys. mieszkańców
- 1954 - Elektryfikacja linii kolejowej
Łódź - Warszawa
- 1955 - Uruchomienie podłączenia
wodociągowego Łodzi do rzeki Pilicy
- 1956 - Uruchomienie (22 lutego) regionalnego ośrodka Telewizji Polskiej w
Łodzi
- 1957 - Oddanie do użytku Hali Sportowej
(obecnie hala MOSiR przy ul. Ks. Skorupki 21)
- 1958
- Utworzenie Wojskowej Akademii Medycznej
- Powstanie Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej i Filmowej (z połączenia
działającej w Łodzi od 1949 r. Państwowej
Wyższej Szkoły Aktorskiej z istniejącą tamże od 1948 r. Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej - obecnie PWSFTViT
im. Leona Schillera)
- Początki systemu ciepłowniczego miasta - uruchomienie EC II
- Zdobycie przez piłkarzy ŁKS-u
pierwszego dla Łodzi mistrzostwa Polski w
piłce nożnej (kolejne w 1998 r.)
- 1959
- Łódź liczy 700 tys. mieszkańców
- Powołanie do życia Towarzystwa Przyjaciół Łodzi
- 1960 - Utworzenie Muzeum Historii
Włókiennictwa (obecnie Centralne Muzeum Włókiennictwa) w zabytkowym gmachu
Białej Fabryki L. Geyera
oraz Muzeum Ruchu Rewolucyjnego (obecnie Tradycji Niepodległościowych, z
oddziałem na Radogoszczu)
- 1964 - Zostaje zlikwidowane gazowe
oświetlenie miasta
- 1967
- Otwarcie (19 stycznia)
gmachu Teatru Wielkiego na 1300 miejsc
- Ukończenie modernizacji Kina Bałtyk (pierwsze kino
szerokoekranowe), które staje się najnowocześniejszą salą w Polsce
- Otwarcie "DH Uniwersal" (pierwszy budynek w mieście z ruchomymi schodami)
- 1969
- Prof. dr Jan Moll przeprowadza
pierwszą w Polsce próbę przeszczepu serca
- Do użytku oddana zostaje EC III.
- Oddanie do użytku skoczni narciarskiej na Rudzkiej Górze.
- 1971 - Odsłonięcie Pomnika
Martyrologii Dzieci i Młodzieży - autorstwa rzeźbiarki Jadwigi Janusz i
architekta Ludwika Mickiewicza; wzniesiony na skraju parku Szarych Szeregów w
kształcie pękniętego serca
- 1972
- Powstanie Centrum
Badań Molekularnych i Makromolekularnych PAN
- Otwarcie SDH "Central"
- 1973
- Otwarcie szpitala-pomnika im.
Kopernika
- Powstanie pierwszego podziemnego przejścia dla pieszych przy Dworcu
Fabrycznym
- 1975
- Zlikwidowanie (28 maja) z mapy
administracyjnej Polski województwa łódzkiego i utworzenie w jego miejsce
kadłubowego województwa miejskiego łódzkiego, o powierzchni zaledwie
1.500 km kw.; z dotychczasowego dużego regionu powstają mniejsze ośrodki
administracyjne ze stolicami w Łodzi, Kaliszu, Koninie, Piotrkowie Trybunalskim,
Płocku, Sieradzu i Skierniewicach
- Powołanie Muzeum Historii Miasta Łodzi
w dawnym pałacu I. Poznańskiego
- 1976
- Łódź liczy 800 tys. mieszkańców
- Otwarcie (19 czerwca) kąpieliska Fala przy
al. Unii na Zdrowiu (m.in. 4 baseny, w tym jeden ze sztuczną falą); przeznaczone
było dla 4 tys. osób i zajmowało 7 ha
- 1978 - Utworzenie łódzkiej siedziby Polskiej Akademii
Nauk
- 1979 - Otwarcie trasy przelotowej
Wschód-Zachód
- 1981 - Zdobycie przez piłkarzy Widzewa
pierwszego mistrzostwa Polski w
piłce nożnej (kolejne w 1982, 1996 i 1997 r.)
- 1983 - Utworzenie Łódzkiego Oddziału Towarzystwa Opieki nad Zabytkami
- 1985 - Powołanie Muzeum
Kinematografii w dawnym pałacu K. Scheiblera
- 1987 - Wizyta duszpasterska Papieża Jana Pawła II
(13 czerwca) podczas III
pielgrzymki do ojczyzny - msza św. na lotnisku Lublinek
- 1988 - Otwarcie szpitala - pomnika Centrum Zdrowia Matki Polki
- 1989 - Pierwszym Prezydentem Łodzi w III
RP (od 6 listopada) zostaje
Waldemar
Bohdanowicz; funkcję pełni do 27
maja 1990 r.
- 1990
- Prezydentem Łodzi zostaje (6
czerwca) Grzegorz
Palka; funkcję pełni do czerwca 1994 r.
- Przywrócenie Wojewódzkiej i Miejskiej Bibliotece Publicznej imienia
Marszałka Józefa Piłsudskiego (od 1949 r. nosiła imię Ludwika Waryńskiego)
- 1992
- Światowe Spotkanie Łodzian w dniach 18-20 września; przyjazd 350 osób z siedemnastu
krajów, w tym takich znakomitości, jak Karl Dedecius - czołowy tłumacz i wydawca
literatury polskiej w Niemczech, czy Artur Brauner -
słynny żydowski producent filmowy
- Wyniesienie Diecezji Łódzkiej do
rangi Archidiecezji,
bezpośrednio podległej Stolicy Świętej (na mocy bulli papieża Jana Pawła II Totus Tuus Poloniae
Populus z 25 marca)
- Utworzenie oddzielnego Muzeum Sztuki w pałacu E. Herbsta na Księżym Młynie
- 1993
- Zainicjowanie (w dniach 14-16 maja) "Święta Łodzi"; ma ono
upamiętniać rocznicę nadania praw miejskich (15 maja 1414 r.);
podczas jego trwania odbywają się koncerty, pokazy, wystawy, happeningi
- Utworzenie Wyższej
Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej, największej w Łodzi i jednej z
największych w Polsce uczelni niepaństwowych (w 2005 r. studiowało w niej około
23 tys. osób)
- 1994 - Prezydentem Łodzi zostaje (w
czerwcu) Marek
Czekalski; funkcję pełni do listopada 1998 r.
- 1995 - Odsłonięcie Pomnika
Dekalogu - autorstwa Gustawa Zemły - na skarpie parku staromiejskiego przy
ul. Wolborskiej w obrębie dawnego getta (niedaleko miejsca zniszczonej przez
nazistów synagogi w 1939 r.); w
dolnej części posągu Mojżesza, trzymającego Tablice z przykazaniami,
przedstawiono płomienie symbolizujące piece krematoryjne; w podstawę pomnika
zostaje wmurowana urna z ziemią z Jerozolimy
- 1996 - Lotnisko Lublinek
otrzymuje status międzynarodowego portu lotniczego
- 1998
- Łódź liczy 793 tys. mieszkańców
- Uroczystości 575. rocznicy nadania Łodzi praw miejskich
- Prezydentem Łodzi zostaje (w listopadzie) Tadeusz Matusiak; funkcję pełni do 7 marca 2001 r.
- 1999 - Powiększenie województwa łódzkiego do
18.219 km kw. wskutek reformy administracyjnej kraju (podział na 16.
województw); Łódź nadzoruje teraz - jako stolica regionu - terenem powiększonym
(w zróżnicowanym zakresie) o byłe województwa: konińskie, piotrkowskie, płockie, sieradzkie i skierniewickie
- 2001 - Prezydentem Łodzi zostaje (7 listopada) Krzysztof Panas;
funkcję pełni do 19 czerwca 2002 r.
- 2002
- Prezydentem Łodzi zostaje (19
czerwca) Krzysztof
Jagiełło; funkcję pełni do 19 listopada 2002 r.
- Uroczyste otwarcie (1
sierpnia) na ul. Piotrkowskiej oryginalnego Pomnika Łodzian
Przełomu Tysiącleci - czyli imiennej nawierzchni pokrywającej fragment
głównej ulicy miasta (od ul. Tuwima do Nawrot); prawdopodobnie jest to jedyny
tego typu pomnik na świecie, zawierający obecnie ok. 13 tys. imiennych kostek
- Zainaugurowanie (w dniach 27 września - 6 października) Festiwalu Dialogu Czterech
Kultur, nawiązującego w swojej idei do wielokulturowej historii Łodzi;
podczas jego trwania prezentowany jest dorobek czterech narodowości - Polaków,
Żydów, Niemców i Rosjan, które budowały przemysłową potęgę miasta przełomu XIX i XX wieku
- Utworzenie (1
października) Uniwersytetu Medycznego (z
połączenia AM i WAM)
- Otwarcie (24
października) ogromnego centrum handlowego "Galeria Łódzka" przy al. J. Piłsudskiego
- Prezydentem Łodzi zostaje (19 listopada) Jerzy Kropiwnicki
- 2003
- Wykonanie z okazji 80-lecia Expressu Ilustrowanego wielkiego
zdjęcia łodzian - 14 czerwca
na Placu Wolności sfotografowało się jednocześnie ponad 5 tys. osób
- Oddanie do użytku po kapitalnym remoncie (trwającym od 1999 r.) budynku Palmiarni, znajdującego się w
najstarszym miejskim parku Źródliska. Po modernizacji łódzka Palmiarnia
staje się jedną z najnowocześniejszych w Europie, zapewniającą nie tylko
optymalne warunki dla roślin, ale i zmieniającą całkowicie komfort pobytu
zwiedzających
- Ustalenie, że geograficznym środkiem
Łodzi jest kamienica przy ulicy Przędzalnianej 8; na budynku umieszczono
pamiątkową tablicę
- 2004
- Łodzianin Marek Belka
zostaje desygnowany i oficjalnie powołany (2 maja) na stanowisko Premiera RP oraz przewodniczącego Komitetu Integracji
Europejskiej przez prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego;
wcześniej Marek Belka był wicepremierem i ministrem finansów w rządzie Włodzimierza Cimoszewicza
(luty-październik 1997) oraz w rządzie Leszka Millera (październik
2001-lipiec 2002)
- Obchody zaplanowanej na wielką skalę 60. Rocznicy Likwidacji Litzmannstadt
Getto; bierze w nich udział kilka tysięcy osób z Polski i z zagranicy;
odsłonięcie (29 sierpnia)
nowego pomnika na stacji kolejowej Radegast - autorstwa Czesława Bieleckiego -
kształtem nawiązującego do macew, wspominającego ostatnią podróż łódzkich Żydów
do obozu zagłady; ustanowienie sześciohektarowego "Parku Ocalałych", na
terenach przylegających do Litzmannstadt Getto
- Otwarcie (10 grudnia) - po
wieloletniej przebudowie - nowoczesnego, wręcz futurystycznego, gmachu Filharmonii
im. Artura Rubinsteina przy ul. Narutowicza 20/22; budynek, którego
projektantem był krakowski architekt Romuald Loegler, nawiązuje do charakteru Sali
Koncertowej Ignacego Vogla z
przełomu XIX i XX wieku
- Podjęcie decyzji (17
grudnia) przez Komisję Europejską o przyznaniu miastu 71
mln euro (połowa potrzebnej kwoty) na rozbudowę i modernizację sieci
wodno-kanalizacyjnej; w ramach projektu wybudowanych zostanie ponad 169 km
kanalizacji sanitarnej, 93 km kanalizacji deszczowej i prawie 64 km sieci
wodociągowej; dzięki dotacji do końca 2009
r. sieć wodociągów i kanałów ściekowych obejmie całą zurbanizowaną strefę
miasta; to największy tego typu projekt w kraju
- Uruchomienie całorocznego toru saneczkowego na Rudzkiej Górze, jedynego i pierwszego tego
typu obiektu w okolicy.
- 2005
- Uroczystości
żałobne po śmierci Papieża Jana Pawła II - 4 kwietnia ok. 150 tys. łodzian
oddaje hołd Papieżowi w Białym Marszu, który przechodzi z Placu Wolności pod
łódzką katedrę; 8 kwietnia
kilkadziesiąt tys. ludzi w ciszy i skupieniu ogląda transmisję uroczystości
pogrzebowych z Watykanu na czterech
telebimach, rozstawionych na kilkusetmetrowym odcinku al. Piłsudskiego
- Łódź otrzymuje prawie 100 mln zł z Europejskiego Funduszu Rozwoju
Regionalnego na przebudowę ważnych dla miasta dróg krajowych - nr 1 i nr 72,
co oznacza wyremontowanie na całej długości al. Włókniarzy oraz po części ul.
Wojska Polskiego i ul. Brzezińskiej
- Oddanie do użytku na Lublinku nowej sortowni i stacji przeładunkowej odpadów
(1 lipca) oraz kompostowni
biokontenerowej (5 września); łódzka sortownia staje się
najnowocześniejszym i największym tego typu obiektem w Polsce i jednym z
największych w Europie - zajmuje 7,6 tys. m²
powierzchni i może przerobić ponad 82 tys. ton odpadów rocznie; w kompostowni może być przerobionych
19 tys. ton odpadów organicznych rocznie
- Rozbudowa portu lotniczego
Łódź-Lublinek - wydłużenie drogi startowej z 1443 m do 2100 m (co
umożliwia przyjmowanie samolotów jakimi latają tanie linie lotnicze, np. Boeing 737), postawienie nowego
terminalu
zdolnego obsłużyć 500 tys. osób rocznie; dzięki inwestycjom zostają uruchomione
(30
października) regularne loty do Londynu liniami Ryanair (największa tania linia lotnicza w Europie)
- Kaplica
Scheiblera na Starym Cmentarzu trafia na listę
stu najbardziej zagrożonych zabytków świata. Lista szczególnych miejsc które
należy ocalić, jest ogłaszana co roku przez nowojorską World
Monuments Fund. Spośród setek nadsyłanych zgłoszeń te najważniejsze
wybierają historycy, architekci, eksperci ze światowych organizacji, m.in. UNESCO
- 2006
-
- Otwarcie (17 maja) Manufaktury
(po pięciu latach opracowywania projektu i prawie czterech latach budowy) -
największego centrum handlowo-rekreacyjno-kulturalnego w Polsce i jednego z
największych w Europie (powierzchnia 27 ha), mieszczącego się pomiędzy ulicą Zachodnią, Ogrodową, Drewnowską i nowo wybudowaną
ulicą Karskiego. Centrum powstało na terenach pofabrycznych Izraela
Poznańskiego, jednego z największych fabrykantów łódzkich.
- Uroczyste otwarcie (31 maja) Europejskiego
Regionalnego Centrum Ekohydrologii UNESCO przy ul. Tylnej 3. To pierwsza
tego typu placówka na świecie, i drugie centrum pod auspicjami UNESCO w Polsce (po Instytucie Biologii Molekularnej i
Komórkowej w Warszawie).
- 2007
- W wyniku szybkiego spadku liczby mieszkańców miasta, i dużego przybytku w
Krakowie, Kraków wyprzedza Łódź w
liczbie ludności. Teraz Kraków jest
na drugim miejscu, a Łódź na
trzecim.
-